เขตรักษาพันธ์สัตว์ป่า ทุ่งใหญ่นเรศวร

     เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร เป็นแหล่งมรดกโลกของประเทศไทย ร่วมกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง โดยการลงทะเบียนของยูเนสโก ระหว่างวันที่ 9-13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ณ เมืองคาร์เทจ ประเทศตูนิเซีย กินพื้นที่ครอบคลุม 6 อำเภอ ของ 3 จังหวัด ได้แก่ อำเภอบ้านไร่ อำเภอลานสัก อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี อำเภอสังขละบุรี อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี และอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก มีพื้นที่ 2,279,500 ไร่ หรือ 3,647 ตารางกิโลเมตร

ประวัติความเป็นมา

สมเด็จพระนเรศวร แห่งอยุธยาได้ใช้เป็นฐานที่มั่นเพื่อเตรียมการรบกับพม่าในสองครั้ง คือ ปี ๑๕๙๐ และปี ๑๖๐๕ จึงเป็นที่มาของชื่อที่เรียกกันว่า ทุ่งใหญ่นเรศวร ก็คือ ทุ่งหญ้าใหญ่ขององค์สมเด็จพระนเรศวร พื้นที่ทุ่งหญ้าสะวันนามักจะปราศจากสัตว์อยู่ อาศัย  ส่วนพื้นที่ภูเขาปกคลุมไปด้วยต้นไม้ก็ไม่เหมาะในการเพาะปลูก ปัจจุบัน ยังเป็นแหล่งเพาะเชื่อโรคมาเลเรียอยู่และนั่นก็คือเหตุผลที่ป้องกันมนุษย์เข้ามา เปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อมและป่ายังอยู่ในสภาพธรรมชาติ และเพราะเหตุนี้สัตว์ป่าทั้งหมดที่มักพบอยู่ในป่าในแถบเอเชียอาคเนย์ก็จะพบได้ในพื้นที่ป่าแห่งนี้ รวมทั้งสัตว์ป่าหายาก เช่น เสือ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งนี้ได้รับการประกาศขึ้นในวันที่ ๒๔ เดือนเมษายน ปี ๒๕๑๗

หลักเกณฑ์ในการพิจารณาให้เป็นมรดกโลก

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้งได้จดทะเบียนเป็นมรดกโลกเมื่อปี พ.ศ. 2534 ในการประชุมคณะกรรมการมรดกโลกสมัยสามัญครั้งที่ 15 ที่เมืองคาร์เทจ ประเทศตูนิเซีย โดยผ่านข้อกำหนดและหลักเกณฑ์ในการพิจารณาให้เป็นแหล่งมรดกโลก ดังนี้

-  เป็นตัวอย่างที่เด่นชัดในการเป็นตัวแทนของขบวนการเปลี่ยนแปลงที่สำคัญทางธรณีวิทยาหรือวิวัฒนาการทางชีววิทยา และปฏิสัมพันธ์ของมนุษย์ต่อสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติที่กำลังเกิดอยู่ เช่น ภูเขาไฟ เกษตรกรรมขั้นบันได

-  เป็นแหล่งที่เกิดจากปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มีเอกลักษณ์หายากหรือสวยงามเป็นพิเศษ เช่น แม่น้ำ น้ำตก ภูเขา

- เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยของชนิดสัตว์และพันธุ์พืชที่หายากหรือที่ตกอยู่ในสภาวะอันตราย แต่ยังคงสามารถดำรงชีวิตอยู่ได้ ซึ่งรวมถึงระบบนิเวศอันเป็นแหล่งรวมความหนาแน่นของพืชและสัตว์ที่ทั่วโลกให้ความสนใจด้วย

ลักษณะทางภูมิอากาศ

บริเวณสภาพภูมิอากาศของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอยู่ในเขตโซนร้อนหรือเขตกึ่งร้อน subtropics ขึ้นอยู่กับความสูงของพื้นที่ อุณหภูมิเฉลี่ยอยู่ระหว่าง ๑๕ ถึง ๓๕ องศาเซลเซียสในหน้าร้อน ส่วนในหน้าหนาวอยู่ที่ ๒๐ ถึง ๓๙ องศาเซลเซียส     และอยู่ระหว่าง ๑๐ ถึง ๒๙ ในหน้าแล้ง อยู่ที่ ๑๐ ถึง ๒๙ องศาเซลเซียส, และปริมาณฝนเฉลี่ยอยู่ที่ ๒๐๐๐ มิลลิเมตร

ลักษณะทางภูมิศาสตร์

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ มีลักษณะทางภูประเทศเป็นภูเขาสลับซับซ้อน และเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำลำธารที่สำคัญเช่น แม่น้ำแควน้อยและแม่น้ำแควใหญ่ พื้นที่ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร มีความสูงโดยเฉลี่ยมีความสูงอยู่ที่ ประมาณ 800 – 1,200 เมตรจากระดับน้ำทะเล และมีเขาใหญ่เป็นยอดเขาที่สูงที่สุด ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรซึ่งมีความสูง 1,800 เมตรจากระดับน้ำทะเล

สัตว์ป่าที่พบในทุ่งใหญ่
๑. เลี้ยงลูกด้วยนม ๑๕๓ ชนิด จาก ๒๘๕
๒. สัตว์เลื้อยคลาน ๘๙ ชนิด จาก ๓๑๓
๓. สะเทิ้นน้ำสะเทิ้นบก ๔๑ ชนิด จาก ๑๐๖
๔. สัตว์ปีก ๑๔๐ ชนิด จาก ๙๓๐
๕. ปลา ๑๘๘ ชนิด จาก ๕๐๐

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง

 

        เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง เป็นแหล่งมรดกโลกของประเทศไทย โดยการลงทะเบียนของยูเนสโก ระหว่างวันที่ 9-13 ธันวาคม พ.ศ. 2534 ณ เมืองคาร์เทจ ประเทศตูนีเซีย กินพื้นที่ครอบคลุม 6 อำเภอ ของ 3 จังหวัด ได้แก่ อำเภอบ้านไร่ อำเภอลานสัก อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี อำเภอสังขะบุรี อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี และอำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก มีพื้นที่ 4,046,747 ไร่ หรือ 6,427 ตารางกิโลเมตร ทุ่งใหญ่นเรศวรและห้วยขาแข้งนับเป็นป่าอนุรักษ์ที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่ ที่สุดในประเทศไทยและใหญ่ที่สุดในบรรดาผืนป่าในภูมิภาคเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้ เป็นผืนป่าธรรมชาติรวมไว้ ซึ่งความหลากหลาย ของพันธุ์พืชและพันธุ์สัตว์ ตลอดจนแมลงป่าอีกหลายชนิด สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมพบว่ามีอยู่ถึงร้อยละ 33 ของสัตว์ที่พบว่า มีถิ่นกระจายอยู่ในแผ่นดินใหญ่ของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งนี้มีอยู่ 45 ชนิด ถูกจัดสถานภาพว่ากำลังถูกคุกคามในระดับประเทศ 15 ชนิด ถูกคุกคามในระดับภูมิภาค และ 3 ชนิดที่มีถิ่นกำเนิดเฉพาะถิ่น ความต่อเนื่องของผืนป่าใหญ่ เป็นหลักประกันต่อการคงเผ่าพันธุ์ให้พืชและสัตว์ให้ดำรงไว้ได้ และเป็นองค์ประกอบสำคัญต่อการควบคุมความสมดุลทางธรรมชาติ ควบคุมภัยพิบัติ หรือทำให้ภัยธรรมชาติลดความรุนแรงลง นอกจากนี้ความสมบูรณ์ของ ดิน น้ำ อากาศที่บริสุทธิ์ล้วนมาจากป่า
ธรรมชาติทั้งสิ้น

สถานที่น่าสนใจ

1. เขาดินแดง อยู่ในบริเวณที่ทำการเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง เป็นผ่าชันที่สามารถชมทิวทัศน์ของลุ่มห้วยทับเสลาตอนกลางได้แทบทั้งหมด

2. เส้นทางศึกษาธรรมชาติเขาหินดินแดง ตั้งอยู่บริเวณที่ทำการ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง มีความยาวประมาณ 4.7 กิโลเมตร ลักษณะเส้นทางเป็นวงรีลาดชันขึ้นไปทางทิศตะวันตกสู่เชิงเขาหินแดง ตามเส้นทางจะพบสภาพป่าที่แตกต่างกัน ประกอบด้วยป่าเต็งรัง และป่าเบญจพรรณเป็นหลักตลอดเส้นทางมีจุดสื่อความหมายตามธรรมชาติที่น่าสนใจทั้งในด้านระบบนิเวศวิทยาป่าไม้รวมทั้งหมด 18 จุดด้วยกัน

3. น้ำตกไซเบอร์ อยู่ใกล้หน่วยพิทักษ์ป่าอีซ่า – ไซเบอร์ มีเส้นทางเข้าได้สะดวกพอสมควร ได้รับความนิยมจากประชาชนเป็นอย่างมาก

ลักษณะทางภูมิศาสตร์

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่ มีลักษณะทางภูประเทศเป็นภูเขาสลับซับซ้อน และเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำลำธารที่สำคัญเช่น แม่น้ำแควน้อยและแม่น้ำแควใหญ่ พื้นที่ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร มีความสูงโดยเฉลี่ยมีความสูงอยู่ที่ ประมาณ 800 – 1,200 เมตรจากระดับน้ำทะเล และมีเขาใหญ่เป็นยอดเขาที่สูงที่สุด ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรซึ่งมีความสูง 1,800 เมตรจากระดับน้ำทะเล